Honderdduizend mensen staan op de wachtlijst voor de GGZ. De behandelingen die ze uiteindelijk krijgen, richten zich vaak op symptomen. Maar wat als je bij de oorzaak begint en de sociale omgeving van mensen serieus neemt als onderdeel van herstel?
Vorig jaar typeerde de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) de Nederlandse samenleving als hypernerveus. We zijn collectief overprikkeld door prestatiedruk, versnelling en individualisme. Dat wordt onder andere zichtbaar in het hoge aantal mensen dat psychische hulp zoekt en de vele mensen die antidepressiva gebruiken. Schrijnend genoeg is voor mensen met serieuze problemen zoals suïcidaliteit een half jaar tot een jaar wachten niet ongewoon.
Oorsprong en oorzaak
De meeste reguliere therapieën zijn gericht op het bestrijden van symptomen door deze te onderdrukken (vaak met medicijnen) of door te ‘leren omgaan met je problemen’. Maar symptomen, zoals depressie, angststoornis, burn-out of verslaving, komen altijd ergens vandaan. Ze ontstaan nooit zomaar. Hoeveel effectiever zou het zijn wanneer gekeken wordt naar de oorsprong (gelegen in het verleden en vaak onbewust) en de oorzaak (gelegen in het heden en meestal bewust) van de symptomen, en deze worden aangepakt? Daarvoor is het nodig om te kijken naar de twee bronnen waaruit de psychische problemen (we laten psychiatrische problemen vanaf hier buiten beschouwing) kunnen voortkomen. De eerste bron is vanuit jezelf, en de tweede bron is de relatie die je hebt met anderen.
Eerste bron van psychische problemen: jezelf
Maar liefst 95 tot 99 procent van je gedrag komt uit je onbewuste brein. Dit brein, dat dient als referentiekader om in te kunnen schatten of je veilig bent of niet, slaat alles op wat je meemaakt. Het staat 24/7 aan, en kent geen filters. Vooral gebeurtenissen in je jeugd bepalen met welke bril je naar de wereld kijkt en hoe je reageert. Heb je vroeger vaak te horen gekregen dat je dom bent? Dan kijk je nu met die bril de wereld in, en zal je jezelf kleiner maken dan iemand die te horen heeft gekregen dat hij geweldig is.
Om van psychische klachten af te komen, moet je in het onbewuste zijn. Vanuit je rationele brein je problemen beïnvloeden vergt veel tijd en doorzettingsvermogen, terwijl werken met je onbewuste brein stukken makkelijker en sneller gaat.
Tweede bron van psychische problemen: de relatie met anderen
Ook hierbij is je kindertijd cruciaal. Een mens heeft twee levensbehoeftes; authenticiteit (weten wat je voelt en kunnen handelen op basis van je gevoel) en verbinding (met andere mensen). Als een kind een keuze moet maken tussen beide behoeftes, zal het altijd voorrang geven aan de verbinding, en daarbij zijn eigen behoefte onderdrukken. Het past zich aan de ander aan, ongeacht of dat voor hemzelf goed is. Gabor Maté, arts gespecialiseerd in psychosomatische aandoeningen, zegt daarover: ‘Veel van wat wij persoonlijkheid noemen, is geen vaste set van eigenschappen maar copingmechanismen die een persoon in de kindertijd verwerft.’ Gedrag dat in je jonge jaren nodig was om de verbinding in stand te houden, kan op volwassen leeftijd een bron van problemen zijn. Kreeg je als kind regelmatig te horen dat je tot last was? Dan heb je op latere leeftijd waarschijnlijk moeite om je eigen plek in te nemen en zichtbaar te zijn.
Daarom geldt ook hierbij: wil je van je psychische klachten af? Dan moeten ook de relaties met anderen onderdeel zijn van de therapie.
Bewezen aanpak in de praktijk
Bij Happy Brain Clinics wordt al vijftien jaar gewerkt met het onbewuste brein en de sociale context, en de effectiviteit laat zich dagelijks zien in de praktijk. Mensen die al jarenlang klachten hebben, stappen in korte tijd met een opgeruimde blik en zonder psychische klachten weer hun leven in.
Om deze subjectieve effectiviteit te onderbouwen, is vier jaar geleden een onderzoek gestart. Hiertoe hebben klanten drie keer een vragenlijst ingevuld; voorafgaand aan een behandelprogramma, bij afronding van het programma, en een half jaar na afronding nogmaals.
De mensen die deelnamen aan het onderzoek hadden verschillende klachten; angststoornis, depressie, burnout (vaak meerdere keren), trauma, PTSS of verslaving. De duur van hun klachten varieerde van enkele maanden tot vijftien jaar en sommigen waren ‘uitbehandeld’ of ‘te complex’ voor de GGZ. Hun leeftijd lag tussen 25 en 70 jaar en de man–vrouwverhouding was fiftyfifty. Ook de beroepsgroepen waar zij uit afkomstig zijn, waren zeer divers; advocaten, automonteurs, verpleegkundigen, artsen, ambtenaren, wetenschappers, bouwvakkers, ingenieurs en particulieren zonder werk. Het onderzoek omvatte vier jaar en van elk jaar zijn er willekeurig twintig klanten geselecteerd die een compleet behandelprogramma bij Happy Brain Clinics hebben gedaan, met een gemiddelde duur van 5,5 maanden. De analyse is uitgevoerd door een externe, onafhankelijk partij.
De gebruikte vragenlijst geeft inzicht in acht hoofddimensies, zoals kwaliteit van leven, stresstolerantie (de mate van stress die je aankunt), stressmanagement (hoe je met stress omgaat) en gedrag & competenties (of je helder kunt denken en makkelijk besluiten neemt). De hoofddimensies zijn op hun beurt onderverdeeld in 36 subdimensies, zoals zelfvertrouwen, zinvol leven, en cognitieve vaardigheden.
Uitkomsten onderzoek
Uit het onderzoek blijkt dat alle acht hoofddimensies significant verbeteren. Significant wil zeggen dat de verbetering te groot is om op toeval te berusten. Ook alle 36 subdimensies verbeteren, waarvan 80 procent significant.
Ook blijkt dat iedereen (!) vooruitgaat. Mensen hebben meer zelfvertrouwen, maken zich minder zorgen, kunnen beter hun grenzen aangeven, zijn meer ontspannen, zijn cognitief weer op hun oude niveau en ervaren meer kwaliteit van leven.
De verbetering zet een half jaar na het stoppen van het behandeltraject nog steeds door. In de dagelijkse praktijk blijkt dat ook jaren later de toegenomen veerkracht nog steeds aanwezig is. Uit een controlegroep blijkt dat mensen die een behandelprogramma hebben doorlopen, op het gemiddelde niveau zitten van mensen zonder psychische klachten.
