Meer dan de helft van alle verzuimgevallen in Nederland vindt zijn oorzaak in psychosociale klachten. Daar zijn enorm veel kosten mee gemoeid en in toenemende mate ook grote strategische en juridische risico’s.
Wat is psychosociaal verzuim?
Psychosociaal verzuim kent vele uitingsvormen. Vaak wordt alleen aan stress en burn-out gedacht, maar ook andere mentale problemen zoals depressieve gedachten, angststoornissen, PTSS of zelfs verslavingen vallen onder psychosociaal verzuim.
En er is meer dan dat. Ook frequent verzuim dat wordt verpakt als ‘een griepje’, is psychische verzuim als het echte probleem een langlopende mentale overbelasting is die niet wordt besproken.
Daadwerkelijke kosten
TNO levert ieder jaar een overzicht van de kosten van psychisch verzuim, een term die in 2025 is aangepast naar psychosociaal verzuim.
De kosten voor dit verzuim zijn fors: gemiddeld €14.500 per medewerker per jaar of de medewerker nu ziek is of niet. Ter illustratie: in een organisatie van 200 medewerkers is psychosociaal verzuim een verliespost van €2,9 miljoen per jaar. Je kunt hier berekenen wat de kosten en mogelijke besparing voor jouw bedrijf zijn.
De kosten omvatten meer dan alleen de loonkosten tijdens verzuim. Ook het verlies aan productiviteit, vervangingskosten en intensieve begeleiding tellen mee. Want stress en burnout worden gezien als aanpassingsstoornis. Dat betekent dat zij niet worden vergoed door de zorgverzekeraars. Het leed van de medewerkers die ziek zijn, is daar nog niet in meegenomen. Net zo min als de werkdruk die de afwezigheid van een zieke medewerker oplevert bij de achterblijvende collega’s.
In 6 jaar tijd 75% meer verzuimkosten
De kosten stijgen nog ieder jaar. In 2017 waren de kosten € 3.500, per jaar minder, dus €11.000,- per jaar per medewerker (ziek of niet ziek). De totale kosten voor BV Nederland stegen in 6 jaar tijd (van 2017 tot 2023) van 2,8 miljard naar 4,9 miljard, een stijging van maar liefst 75%. En er is alle reden om aan te nemen dat het bedrag verder is gestegen.
Gelijktijdig tonen Europese rapporten dat de betrokkenheid van medewerkers op een historisch dieptepunt staat: slechts 13% van de Europeanen voelt zich betrokken bij hun werk. Dit heeft wereldwijd een economische impact van 438 miljard dollar.
Onzichtbaar op de jaarrekening
Het vervelende is dat deze cijfers niet als een overzichtelijke kostenpost op de jaarrekening verschijnen, maar verborgen blijven in diverse grootboekposten. Waarschijnlijk is dat de reden dat veel directies mentale gezondheid nog steeds behandelen als een vrijblijvende “welzijnskwestie”. Daarmee wordt het risico onvoldoende erkend, ondanks dat werkstress en mentale uitputting een bewezen economische impact hebben.
Psychosociaal verzuim als strategisch en juridisch risico
Medewerkers die mentaal uitgeput zijn, maken niet alleen fouten en slechte beslissingen. Hun afwezigheid leidt ook tot hogere kosten en reputatieschade op de arbeidsmarkt. Door geen aandacht te besteden aan psychosociale risico’s en -verzuim, komen organisaties onvermijdelijk voor torenhoge kosten te staan.
Met de komst van ISO 45003 is dit thema in 2026 écht een boardroomkwestie. ISO45003 is de eerste internationale norm die richtlijnen biedt voor het managen van psychosociale risico’s binnen een Occupational Health and Safety (OHS) managementsysteem. De standaard richt zich specifiek op psychologische gezondheid en veiligheid op de werkvloer. Het doel is werk-gerelateerde verwondingen en ziektes te voorkomen en het welzijn van werknemers te bevorderen. Het geeft praktische richtlijnen voor het identificeren en beheersen van factoren als ineffectieve communicatie, overmatige druk, slecht leiderschap en een negatieve organisatie cultuur.
Daarmee komen er bovenop de economische gevolgen ook juridische risico’s wanneer je als werkgever deze factoren negeert.
Werkgever aansprakelijk voor burn-out, volgens Gerechtshof
Wie denkt dat het in Nederland niet zo’n vaart zal lopen, komt bedrogen uit. Het Gerechtshof Amsterdam stelde in april van dit jaar de werkgever aansprakelijk voor de burn-out van een medewerker. Volgens het gerechtshof ondernam de werkgever, ondanks schriftelijke waarschuwingen, onvoldoende actie om de arbeidsomstandigheden te verlichten.
De exacte hoogte van de schadevergoeding wordt in een aparte schadestaatprocedure vastgesteld, maar experts ramen het bedrag op enkele tienduizenden euro’s gezien de langdurige uitval en de impact op de verdere carrière van de betrokkene. Lees hier het hele artikel.
Take-aways
Omvang van de kosten
- De gemiddelde jaarlijkse kosten van psychosociaal verzuim bedragen €14.500 per medewerker, ongeacht of men daadwerkelijk ziek is of niet.
- De totale kosten van psychosociaal verzuim zijn in Nederland gestegen van €2,8 miljard naar €4,9 miljard tussen 2017 en 2023, een stijging van 75%.
- De lage betrokkenheid van Europese medewerkers (slechts 13%) leidt wereldwijd tot een economische impact van $438 miljard.
Economisch en juridisch risico
- Psychosociaal verzuim wordt vaak niet erkend als kostenpost in de boekhouding. Daardoor blijft onzichtbaar en wordt het als “vrijblijvende welzijnskwestie” behandeld.
- In 2021 is ISO 45003 geïntroduceerd. Dit is een internationale norm gericht op het identificeren en verminderen van psychosociale risico’s op de werkvloer. Daarmee krijgt psychosociaal verzuim steeds meer aandacht.
- In april 2026 heeft het Gerechtshof Amsterdam een werkgever aansprakelijk gesteld voor de burn-out van een medewerker. De werkgever nam onvoldoende actie, ook niet na schriftelijke waarschuwingen over de arbeidsomstandigheden.
Kernboodschappen voor werkgevers
- Psychosociaal verzuim herkennen en aanpakken: Verzuim door psychosociale klachten kost veel, beïnvloedt de productiviteit en verhoogt het afbreukrisico van de reputatie van je bedrijf.
- Preventie is noodzakelijk: Zonder proactieve maatregelen lopen organisaties financiële en juridisch risico, zoals aansprakelijkheid voor de mentale gezondheid van de medewerker.
- Financiële en juridische implicaties: Kosten kunnen snel escaleren en zijn door regelgeving en jurisprudentie in toenemende mate een risico.
